Από την τεκμηρίωση, στην προστασία και την αξιοποίηση
Το ΑΕΝαΟΝ μετατρέπει τη διάσπαρτη τοπική γνώση για τα αυτοφυή εδώδιμα φυτά σε τεκμηριωμένη επιστημονική βάση — και τη βάση αυτή σε πρακτικά εργαλεία διατήρησης, καλλιέργειας και εκπαίδευσης για τρεις περιοχές δύο χωρών.
Στην Κρήτη, στο Νότιο Αιγαίο και στην Κύπρο, το παραδοσιακό μεσογειακό διατροφικό πρότυπο περιλαμβάνει πλήθος αυτοφυών εδώδιμων ειδών — λαχανευόμενων φυτών και γηγενών καρποφόρων δέντρων. Πρόκειται για είδη προσαρμοσμένα σε ξηροθερμικές συνθήκες, με χαμηλές απαιτήσεις σε εισροές, που συνδέονται στενά με την τοπική οικολογική γνώση και τη διατροφική ταυτότητα κάθε τόπου.
Η ελλιπής τεκμηρίωση της αγρονομικής και διατροφικής τους αξίας αποτελεί, ωστόσο, θεμελιώδες επιστημονικό ζήτημα. Χωρίς συστηματική καταγραφή και χαρακτηρισμό, τα είδη αυτά παραμένουν εκτεθειμένα στην αλόγιστη συλλογή, στην υποβάθμιση των ενδιαιτημάτων και στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ενώ η γνώση γύρω από αυτά περνά ολοένα και λιγότερο στις νεότερες γενιές.
Καθώς τα είδη και οι απειλές είναι κοινά και στις τρεις περιοχές, το ΑΕΝαΟΝ αναπτύσσει μια ενιαία, διασυνοριακή απόκριση. Η βιοποικιλότητα δεν περιορίζεται σε εθνικά σύνορα αλλά συνδέει οικοσυστήματα· επομένως η κοινή προσέγγιση επιτρέπει στους εταίρους να μοιράζονται γνώση, πόρους και μεθόδους, με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από ό,τι μεμονωμένες δράσεις σε κάθε περιοχή χωριστά.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΡΑΞΗΣ
Πρόγραμμα
Προτεραιότητα
Ταμείο
Διάρκεια
Προϋπολογισμός
Εταίροι
MIS
Interreg VI-A
Ελλάδα – Κύπρος
Π1 – ΕΣ 2.7
ΕΤΠΑ
24 μήνες
2025-2027
1.847.323.69 €
5 – 2 χώρες
6006370
Η αρχιτεκτονική του έργου συνδυάζει την επιστημονική τεκμηρίωση με τη θεσμική εφαρμογή και τη σύνδεση με τις τοπικές κοινωνίες — ώστε τα ευρήματα να μη μένουν στο εργαστήριο.
Τα δύο πανεπιστήμια, ΕΛΜΕΠΑ και ΤΕΠΑΚ, συλλέγουν, ταυτοποιούν και χαρακτηρίζουν το φυτικό υλικό με μοριακές και χημικές τεχνικές, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της αγρονομικής και διατροφικής τους αξίας.
Η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου και το Περιφερειακό Φυτώριο μεταφέρουν τα αποτελέσματα στην κλίμακα του νησιωτικού χώρου, με κήπους και παραγωγή υλικού.
Η διάχυση και η εκπαίδευση πραγματοποιείται στον τομέα της διατροφής ισχυρά από το τμήμα επιστημών διατροφής και διαιτολογίας.
Κάθε εταίρος συντονίζει τουλάχιστον ένα πακέτο και συμμετέχει σε όλα. Η αλληλουχία οδηγεί από τη συλλογή και τεκμηρίωση προς την καλλιέργεια, τη διάχυση και την εκπαίδευση.
ΠΕ1
Διαχείριση έργου
Συντονισμός της κοινοπραξίας, οικονομική παρακολούθηση και διασφάλιση της ομαλής υλοποίησης, με μηνιαίες διαδικτυακές και εξαμηνιαίες δια ζώσης συναντήσεις.
Συντονισμός
ΕΛΜΕΠΑ
ΠΕ2
Πληροφόρηση δημοσιότητα
Ιστότοπος, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έντυπο και ψηφιακό υλικό, δελτία τύπου, δημοσιεύσεις και συμμετοχή σε εκδηλώσεις και ΜΜΕ.
Συντονισμός
Περιφέρεια Ν. Αιγαίου
ΠΕ3
Συλλογή και διατήρηση πολλαπλασιαστικού υλικού, μοριακός – γονιδιωματικός και μεταβολομικός, χάρτα προστασίας πληθυσμών και διατροφική–κοινωνική αξιολόγηση.
Συντονισμός
ΕΛΜΕΠΑ & ΤΕΠΑΚ
ΠΕ4
Συμβολή στην ανάπτυξη πρωτοκόλλων αναπαραγωγής και καλλιέργειας, μητρικές φυτείες, πιλοτικές καλλιέργειες και εμπλουτισμός αστικών και επισκέψιμων κήπων με γηγενή είδη.
Συντονισμός
ΕΛΜΕΠΑ & ΤΕΠΑΚ
ΠΕ5
Ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού, βιωματικά εργαστήρια και εκπαιδευτικά σεμινάρια για ενήλικες και παιδιά και εκπαιδευτική βαλίτσα.
Συντονισμός
Ίδρυμα Λαόνα
Από την καταγραφή και καλλιέργεια των αυτοφυών εδώδιμων φυτών έως τη διατροφική αξιολόγηση, την εκπαίδευση και τη διάχυση της γνώσης, οι εταίροι συνεργάζονται σε ένα κοινό εγχείρημα «από το χωράφι στο πιάτο»
Το ΕΛΜΕΠΑ, Επικεφαλής Εταίρος του ΑΕΝαΟΝ, συμμετέχει με τρία Τμήματα, με το Τμήμα Επιστημών Διατροφής και Διαιτολογίας να έχει κεντρικό ρόλο στον επιστημονικό συντονισμό. Σε συνεργασία με τους εταίρους, συλλέγεται, ταυτοποιείται και χαρακτηρίζεται το φυτικό υλικό, αξιολογούνται η διατροφική αξία, τα γεύματα και οι διατροφικές συνήθειες που συνδέονται με τα εδώδιμα αυτοφυή φυτά. Παράλληλα αναπτύσσονται εκπαιδευτικό υλικό, δράσεις διάχυσης και επισκέψιμοι κήποι, ακόμη και σε ακριτικές κοινότητες της Κρήτης.
Η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου και το Περιφερειακό Φυτώριο, σε συνεργασία με το ΕΛΜΕΠΑ και τους λοιπούς εταίρους, μεταφέρουν τη γνώση και τα αποτελέσματα του ΑΕΝαΟΝ στον νησιωτικό χώρο. Η εφαρμογή περιλαμβάνει παραγωγή φυτικού υλικού, ανάπτυξη κήπων, ενημέρωση και εκπαιδευτικές δράσεις, με το ΕΛΜΕΠΑ να συμβάλλει στην ανάπτυξη του υλικού και στην εκπαίδευση εκπαιδευτών, ώστε η γνώση να πολλαπλασιάζεται στις τοπικές κοινότητες.
Το ΤΕΠΑΚ, το Ίδρυμα Λαόνα και το ΕΛΜΕΠΑ συνεργάζονται για την εφαρμογή του ΑΕΝαΟΝ στην Κύπρο. Το ΤΕΠΑΚ συμβάλλει στα γεωπονικά και διατροφικά αντικείμενα, ενώ επιστημονικά και εκπαιδευτικά εργαλεία και τεχνογνωσία των πανεπιστημίων προσαρμόζονται στα δεδομένα της Κύπρου και αξιοποιούνται από το Λαόνα. Το ΕΛΜΕΠΑ συμβάλλει ιδιαίτερα στην ανάπτυξη υλικού, την εκπαίδευση και τη διάχυση, ενώ το Λαόνα συνδέει τις δράσεις με κοινότητες, μαθητές, εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες.
Το ΑΕΝαΟΝ δημιουργεί υποδομές, φυτικό υλικό, επιστημονική και καλλιεργητική γνώση και εκπαιδευτικά εργαλεία που παραμένουν διαθέσιμα και μετά τη λήξη της χρηματοδότησης. Έτσι, η προστασία των αυτοφυών εδώδιμων φυτών συνδέεται με την καλλιέργεια, τη διατροφή, την εκπαίδευση και τις τοπικές κοινωνίες.
Τράπεζες σπόρων & καλλιεργητικά δεδομένα — διατήρηση φυτικού υλικού και συγκέντρωση τεκμηριωμένης καλλιεργητικής γνώσης, με δυνατότητα αξιοποίησης από την ερευνητική και επαγγελματική κοινότητα.
Προστασία & επιστημονική τεκμηρίωση — ταυτοποίηση γονοτύπων, χαρτογράφηση πληθυσμών και επιστημονικά δεδομένα για την προστασία και βιώσιμη αξιοποίηση των ειδών.
Μόνιμοι επισκέψιμοι κήποι — κήποι στις περιοχές εφαρμογής που παραμένουν χώροι διατήρησης, επίδειξης, εκπαίδευσης και επαφής με τα εδώδιμα αυτοφυή φυτά.
Εκπαίδευση & ανοιχτή γνώση — βιβλία, εκπαιδευτικά σενάρια, εκπαιδευτική βαλίτσα, δράσεις εκπαίδευσης και δημοσιεύσεις ανοικτής πρόσβασης.
Τράπεζες σπόρων & πρωτόκολλα καλλιέργειας — πιστοποιημένο πολλαπλασιαστικό υλικό, διαθέσιμο σε καλλιεργητές και ερευνητές.
Χάρτα προστασίας πληθυσμών — ταυτοποίηση γονοτύπων και χαρτογράφηση των ειδών που χρειάζονται προστασία.
Μόνιμοι κήποι στις τρεις περιοχές — αστικοί και επισκέψιμοι κήποι που συνεχίζουν να λειτουργούν μετά το έργο.
Ανοιχτή γνώση — εκπαιδευτικό υλικό, εκπαιδευτική βαλίτσα και δημοσιεύσεις ανοικτής πρόσβασης.
Το σχετικό περιεχόμενο αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των δικαιούχων της πράξης και δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να εκφράζει τις επίσημες απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των συμμετεχουσών χωρών και της Ειδικής Υπηρεσίας Interreg 2021-2027 (Διαχειριστικής Αρχής).